ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഐപിഒ; 37,700 കോടി സമാഹരിക്കാൻ ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസ്
മുംബൈ: രാജ്യത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് ചരിത്രത്തിലെയും ഓഹരി വിപണിയിലെയും സർവകാല റെക്കോർഡുകളും തിരുത്തിക്കുറിച്ചുകൊണ്ട് മുകേഷ് അംബാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസ് പ്രാരംഭ ഓഹരി വിൽപ്പനയ്ക്ക് (ഐപിഒ – IPO) ഒരുങ്ങുന്നു. വിപണിയിൽ നിന്ന് 37,700 കോടി രൂപ (ഏകദേശം 4 ബില്യൺ യു.എസ് ഡോളർ) സമാഹരിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണ് ഈ വമ്പൻ പബ്ലിക് ഇഷ്യൂ. ഇതോടെ ഇന്ത്യ കണ്ട എക്കാലത്തെയും വലിയ ഐപിഒ എന്ന ചരിത്ര ഖ്യാതി ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസ് സ്വന്തമാക്കും. 11 ലക്ഷം കോടി രൂപയോളം മൊത്തം വിപണി മൂല്യം (Enterprise Valuation) കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന കമ്പനിയുടെ ഈ പബ്ലിക് ഇഷ്യൂ, ആഭ്യന്തര പ്രൈമറി മാർക്കറ്റിന് വലിയ ഉണർവും ചരിത്രപരമായ നിക്ഷേപ തരംഗവും സമ്മാനിക്കുമെന്നാണ് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
2024-ൽ നടന്ന ഹ്യുണ്ടായ് മോട്ടോർ ഇന്ത്യയുടെ 27,859 കോടി രൂപയുടെ മെഗാ ഐപിഒ റെക്കോർഡിനെയും, നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക് എക്‌സ്‌ചേഞ്ചിന്റെ (എൻ.എസ്.ഇ – NSE) 22,562 കോടി രൂപയുടെ ഇഷ്യൂവിനെയും ബഹുദൂരം പിന്നിലാക്കിയാണ് ജിയോ ചരിത്രനേട്ടത്തിലേക്ക് കുതിക്കുന്നത്. റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ഗ്രൂപ്പിനെ സംബന്ധിച്ചും ഇത് സുവർണ്ണ നാഴികക്കല്ലാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. 2006-ൽ റിലയൻസ് പെട്രോളിയം വിപണിയിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്തതിനു ശേഷം കഴിഞ്ഞ രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടിനിടെ (20 വർഷം) റിലയൻസ് ഗ്രൂപ്പിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ പബ്ലിക് ഇഷ്യൂ കൂടിയാണിത് എന്ന വലിയ സവിശേഷതയും ഈ ഓഹരി വിൽപ്പനയ്ക്കുണ്ട്.
ഐപിഒ ഘടനയും ഓഹരി വിലയും (Price Band)
പൂർണ്ണമായും പുതിയ ഓഹരികളുടെ വിൽപ്പനയാണ് (Fresh Issue) ഈ ഐപിഒയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ആകെ 27 കോടി പുതിയ ഇക്വിറ്റി ഓഹരികളാണ് കമ്പനി പൊതുവിപണിയിൽ എത്തിക്കുന്നത്. ഇഷ്യൂ പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ കമ്പനിയുടെ ആകെ ഇക്വിറ്റി ക്യാപിറ്റലിന്റെ 2.9 ശതമാനം വിഹിതമാകും ഈ ഓഹരികൾ. ഒരു ഓഹരിക്ക് 1,065 രൂപ മുതൽ 1,119 രൂപ വരെയാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന പ്രൈസ് ബാൻഡ് (Price Band) നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
വൻകിട ഐപിഒകളിൽ സാധാരണയായി കണ്ടുവരാറുള്ള ഓഫർ ഫോർ സെയിൽ (OFS) രീതി പൂർണ്ണമായും ഇവിടെ ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നു എന്നതും വിപണി നിരീക്ഷകരെ ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൊതുവേ ഇത്തരം ഘട്ടങ്ങളിൽ പ്രമോട്ടർമാരോ നിലവിലുള്ള പ്രൈവറ്റ് ഇക്വിറ്റി ഫണ്ടുകളോ തങ്ങളുടെ പക്കലുള്ള ഓഹരികൾ വിറ്റഴിച്ച് ഉയർന്ന ലാഭമെടുക്കുകയാണ് പതിവ്. എന്നാൽ ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസിൽ നേരത്തെ തന്നെ വൻ നിക്ഷേപം നടത്തിയിട്ടുള്ള മെറ്റ (ഫേസ്ബുക്ക്), ഗൂഗിൾ, പ്രമുഖ ആഗോള സോവറിൻ വെൽത്ത് ഫണ്ടുകൾ എന്നിവരടങ്ങുന്ന പ്രാരംഭ നിക്ഷേപകരാരും തങ്ങളുടെ ഓഹരി പങ്കാളിത്തം വിറ്റഴിക്കുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. കമ്പനിയുടെ ദീർഘകാല വളർച്ചയിലും ഇന്ത്യയിലെ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ഇക്കോസിസ്റ്റത്തിലും ആഗോള സാങ്കേതിക ഭീമന്മാർക്കുള്ള അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസമാണ് ഇതിലൂടെ അടിവരയിടുന്നത്.
സമാഹരിക്കുന്ന ഫണ്ടിന്റെ വിനിയോഗം
ഓഹരി വിൽപ്പനയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന തുകയുടെ സിംഹഭാഗവും അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ റിലയൻസ് ജിയോ ഇൻഫോകോം ലിമിറ്റഡിന്റെ (ആർ.ജെ.ഐ.എൽ – RJIL) കടബാധ്യതകൾ തീർക്കാനാണ് വിനിയോഗിക്കുക. കമ്പനിയുടെ 27,500 കോടി രൂപയോളം വരുന്ന ബാധ്യതകൾ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ ഈ ഫണ്ട് ഉപയോഗിക്കും. ഉയർന്ന പലിശച്ചെലവുകൾ ഒഴിവാക്കാനും കമ്പനിയുടെ ബാലൻസ് ഷീറ്റ് കൂടുതൽ സുഭദ്രമാക്കാനും പ്രവർത്തന ലാഭം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ഈ നീക്കം വലിയ രീതിയിൽ സഹായകരമാകും.
ബാക്കി വരുന്ന തുക കമ്പനിയുടെ പൊതുവായ കോർപ്പറേറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കും പുതിയ സാങ്കേതിക വികസനങ്ങൾക്കുമായി മാറ്റിവെക്കും. ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസ് തങ്ങളുടെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ജിയോ ഇൻഫോകോം ലിമിറ്റഡിലേക്ക് ഇക്വിറ്റി ഓഹരികൾ, കൺവേർട്ടിബിൾ/നോൺ-കൺവേർട്ടിബിൾ പ്രെഫറൻസ് ഓഹരികൾ, ഡിബഞ്ചറുകൾ, വായ്പകൾ എന്നീ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ് ഫണ്ട് ഘട്ടംഘട്ടമായി കൈമാറുന്നത്. ഇത് കമ്പനിയുടെ ടെലികോം അനുബന്ധ വികസനങ്ങൾ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കും.
നിലവിലെ ഓഹരി പങ്കാളിത്തം (Shareholding Pattern)
മാർക്കറ്റ് റെഗുലേറ്ററായ സെബിക്ക് (SEBI) സമർപ്പിച്ച ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്രോസ്പെക്ടസ് വിവരങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസിന് ആകെ 105 ഓഹരി ഉടമകളാണുള്ളത്. എന്നാൽ കമ്പനിയുടെ പെയ്ഡ്-അപ്പ് ഷെയർ ക്യാപിറ്റലിന്റെ 97.3 ശതമാനം ഓഹരികളും കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്നത് മുൻനിരയിലുള്ള 10 വൻകിട നിക്ഷേപകരാണ്. ഇതിൽ പ്രധാന നിക്ഷേപകരും അവരുടെ ഓഹരി വിഹിതവും താഴെ പറയുന്ന പ്രകാരമാണ്:
- റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡ് (പ്രമോട്ടർ വിഹിതം): 66.43%
- ജാധു ഹോൾഡിംഗ്സ്, എൽഎൽസി (മെറ്റ / ഫേസ്ബുക്ക്): 9.98%
- ഗൂഗിൾ ഇന്റർനാഷണൽ എൽഎൽസി: 7.73%
- ദി പബ്ലിക് ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് ഫണ്ട് (സൗദി അറേബ്യൻ സോവറിൻ ഫണ്ട്): 2.31%
- ഒമിക്രോൺ ഏഷ്യ ഹോൾഡിംഗ്സ് II പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് (കെകെആർ – KKR അഫിലിയേറ്റ്): 2.31%
- വിഇപിഎഫ് VII എഐവി ഐ ലിമിറ്റഡ്: 2.31%
- എസ്എൽപി റെഡ്വുഡ് ഹോൾഡിംഗ്സ് (സിൽവർ ലേക്ക് – Silver Lake അഫിലിയേറ്റ്): 1.88%
- എംഐസി റെഡ്വുഡ്: 1.85%
- ജനറൽ അറ്റ്‌ലാന്റിക്: 1.34%
- പ്ലാറ്റിനം ജാസ്മിൻ എ 2018 ട്രസ്റ്റ് (അബുദാബി ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി – ADIA): 1.16%
ഇതുകൂടാതെ വിവിധ ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും മറ്റ് നിക്ഷേപകർക്കുമായി ആകെ 30.9 ശതമാനം ഓഹരി പങ്കാളിത്തമുണ്ട്. ചുരുക്കം ചില നിക്ഷേപകരുടെ പക്കൽ വലിയൊരു ശതമാനം ഓഹരികൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതും ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്.
പ്രധാന തീയതികളും സമയക്രമവും
ഐപിഒയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മുഴുവൻ നടപടിക്രമങ്ങളും ഒക്ടോബർ 30-നകം പൂർത്തിയാക്കാനാണ് കമ്പനി ലക്ഷ്യമിട്ടിരിക്കുന്നത്. ജനുവരി, ജൂൺ മാസങ്ങളിലായി സെബിക്ക് സമർപ്പിച്ച ഡ്രാഫ്റ്റ് പേപ്പറുകൾക്ക് ആഗസ്റ്റ് 28-ന് തന്നെ നിയന്ത്രണ ഏജൻസിയുടെ ഔദ്യോഗിക അനുമതി ലഭിച്ചിരുന്നു. റെഡ് ഹെറിംഗ് പ്രോസ്പെക്ടസ് (RHP) ഒക്ടോബർ 12-ന് ശേഷം സമർപ്പിക്കുന്നതോടെയുള്ള സമയക്രമം ഇപ്രകാരമാണ്:
- ആങ്കർ ഇൻവെസ്റ്റർ ബുക്ക് തുറക്കുന്നത്: ഒക്ടോബർ 19
- പൊതു സബ്‌സ്‌ക്രിപ്ഷൻ ആരംഭിക്കുന്നത്: ഒക്ടോബർ 21
- സബ്‌സ്‌ക്രിപ്ഷൻ അവസാനിക്കുന്നത്: ഒക്ടോബർ 23
- ഓഹരി അനുവദിക്കൽ (Allotment): ഒക്ടോബർ 26
- സ്റ്റോക്ക് എക്‌സ്‌ചേഞ്ചുകളിൽ ലിസ്റ്റിങ്: ഒക്ടോബർ 28
വിപണിയിലെ പ്രതീക്ഷകളും സാമ്പത്തിക പ്രാധാന്യവും
രാജ്യത്തെ ടെലികോം, ഡിജിറ്റൽ സേവന രംഗങ്ങളിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച റിലയൻസ് ജിയോയുടെ മാതൃകമ്പനിയായ ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസിന്റെ പബ്ലിക് ഇഷ്യൂ ആഭ്യന്തര വിപണിയിലും ആഗോള നിക്ഷേപകർക്കിടയിലും വലിയൊരു ഉണർവ് കൊണ്ടുവരുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്. ടെലികോം സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമെ 5G നെറ്റ്‌വർക്ക് വ്യാപനം, ക്ലൗഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്, എന്റർപ്രൈസ് സൊല്യൂഷനുകൾ, ഡിജിറ്റൽ പേയ്‌മെന്റുകൾ, നിർമ്മിത ബുദ്ധി (AI) അധിഷ്ഠിത സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയിൽ വലിയ മുന്നേറ്റം നടത്തുന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ ലിസ്റ്റിങ് ദീർഘകാല നിക്ഷേപകർക്ക് സുവർണ്ണാവസരമാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്.
റീട്ടെയിൽ നിക്ഷേപകർക്കും ആഗോള ഫണ്ടുകൾക്കും ഒരുപോലെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലാണ് ഈ മെഗാ ഐപിഒ വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. വിപണിയിലെ താൽക്കാലിക അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾക്കിടയിലും ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസിന്റെ ഓഹരി വിൽപ്പനയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന പ്രതികരണം ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെയും സാങ്കേതിക മേഖലയുടെയും കരുത്ത് തെളിയിക്കുന്ന അളവുകോലായി മാറും. വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണി ഉറ്റുനോക്കുന്ന ഏറ്റവും നിർണായക സംഭവമായിരിക്കും ജിയോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോംസിന്റെ ഈ റെക്കോർഡ് ലിസ്റ്റിങ്.
